ZAMAK PLAVOBRADOG

O OPERI I KOMPOZITORU

Bela Bartok (1881–1945) jedan je od najznačajnijih kompozitora 20. veka i centralna figura muzičkog modernizma. Njegovo stvaralaštvo povezuje elemente narodnog muzičkog nasleđa sa savremenim kompozitorskim izrazom, čime je razvio jedinstven i prepoznatljiv muzički jezik.

Zamak Plavobradog (1911) jedina je Bartokova opera. Libreto Bele Balaža, zasnovan na poznatoj bajci o Plavobradom, oblikovan je kao simbolička drama dva lika, u kojoj se spoljašnja radnja svodi na minimum, a fokus se pomera na unutrašnja stanja i odnose.

Opera je nastala iz ličnog impulsa autora. Bartok ju je napisao i posvetio svojoj tadašnjoj supruzi Marti Zigler, kao svadbeni poklon. Ipak, uprkos toj privatnoj polaznoj tački, Zamak Plavobradog prevazilazi autobiografski okvir i postaje univerzalna priča o poverenju, potrebi za istinom i granicama emocionalne bliskosti.

Sedam vrata zamka ne predstavljaju konkretne prostore, već simboličke slojeve prošlosti Plavobradog, njegovih sećanja i unutrašnjih strahova. Juditina odluka da otvori sva vrata proizlazi iz potrebe za potpunim razumevanjem i bliskošću, dok se Plavobradi opire razotkrivanju, svestan da bi potpuno otvaranje značilo i gubitak unutrašnje ravnoteže.

Opera se izvodi uz klavirsku pratnju, umesto pune orkestracije, čime se dodatno naglašava odnos dvoje likova i psihološka dimenzija drame.

BIOGRAFIJA REDITELJKE

Jovana Solunović Mitrović je operska i pozorišna rediteljka. Diplomirala je opersko pevanje na Univerzitetu u Nišu, u klasi Aleksandre Ristić, a master studije iz teorije umetnosti i medija završila je na Univerzitetu umetnosti u Beogradu, pod mentorstvom dr Vesne Mikić. Magistrirala je teatrologiju na Univerzitetu u Bergenu, pod mentorstvom skandinavskog teatrologa Knuta Uvea Arntzena, gde je završila i dodatne studije pedagogije, italijanskih studija i engleskog jezika i književnosti. Doktorirala je pozorišnu režiju na Fakultetu savremenih umetnosti u Beogradu 2025. godine, u klasi Božidara Đurovića.

U svom radu bavi se operom i muzičkim teatrom, sa posebnim fokusom na psihološku dramaturgiju, savremene režijske postupke i primenu digitalnih tehnologija u scenskom izrazu. Režirala je operu Na uranku Stevana Biničkog u Narodnom pozorištu u Nišu, kao i mono-operu Dnevnik Ane Frank Grigorija Frida, koja se izvodi u Srbiji i na međunarodnim gostovanjima u Holandiji i Norveškoj.

Kao asistentkinja režije radila je na operskim produkcijama u Berlinu, uključujući Figarovu ženidbu V. A. Mocarta i Ivicu i Maricu E. Humperdinka, dok je za sezonu 2026. u pripremi njena produkcija Verdijeve opere Rigoleto u Beču. Aktivna je članica evropske operske mreže RESEO, a paralelno se bavi i pedagoškim radom u oblasti muzike i scenskih umetnosti.

REČ REDITELJKE

Zamak Plavobradog posmatram kao psihološku dramu o odnosu dvoje ljudi koji teže bliskosti, ali se prema njoj kreću različitim putevima. Juditina potreba da vidi i razume svaki deo unutrašnjeg sveta Plavobradovog suprotstavlja se njegovoj potrebi da određene prostore zadrži zatvorenim, kao način zaštite svog unutrašnjeg sveta.

U ovoj režiji zamak nije konkretno mesto, već unutrašnji prostor, mentalni i emotivni pejzaž lika Plavobradovog. Vrata nisu fizičke prepreke, već simboli sećanja, iskustava i trauma koje on nosi sa sobom. Smeštanjem radnje u viktorijansko doba, dodatno se naglašava atmosfera kontrole, tenzija i potisnutih emocija.

Izvođenje opere uz klavirsku pratnju omogućava koncentrisan i ogoljen scenski izraz, u kojem muzika i tekst neposredno prate psihološku dinamiku likova. U tom okviru, drama se ne odvija kroz spektakl, već kroz postepeno razotkrivanje odnosa, koje na kraju ostavlja i Juditu i Plavobradog u stanju tišine i zatvorenosti.